11 juni 2020
Artikel

Parodie-exceptie voor premier Rutte met haarknot?

Kapster Ellen besloot in het kader van de coronacrisis, waarin voor een bepaalde periode niemand naar de kapper kon, een grappige foto te plaatsen van premier Mark Rutte met een haarknot. Zij plaatste deze op haar social media-account dat gelinkt was aan de website van haar kapsalon. De rechten op de foto waaraan de haarknot is toegevoegd lagen bij het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP). Dat viel uiteraard niet in goede aarde bij het ANP. Gevolg: een brief en een boete voor kapster Ellen. Radar besteedde hier vervolgens aandacht aan in haar uitzending en in een artikel op haar website.

Het ANP schijnt vaker brieven te versturen waarin zij personen beschuldigt van inbreuk op haar auteursrechten (op bijvoorbeeld foto’s), zoals ook in dit geval. Op zich logisch, want in de praktijk delen personen zonder dat zij daar toestemming voor hebben dagelijks foto’s, video’s en andere content die – soms buiten hun weten om – is beschermd door het auteursrecht.

Het auteursrecht geeft op grond van de Auteurswet in dit geval aan het ANP het uitsluitend recht om de foto van Mark Rutte openbaar te maken en te verveelvoudigen. Dit betekent in deze casus dat anderen de foto niet mogen gebruiken zonder toestemming van het ANP, op straffe van een te vorderen schadevergoeding voor het gebruik zonder toestemming. In beginsel mag kapster Ellen de foto dus niet zomaar gebruiken zonder de toestemming van het ANP. De Auteurswet maakt echter uitzonderingen. Eén van deze uitzonderingen ziet op parodieën en wordt aangeduid als de ‘parodie-exceptie’.

Bij deze uitzondering geldt dat het gebruik van de foto door kapster Ellen is toegestaan, indien dit gebeurt in het kader van een ‘karikatuur, parodie of pastiche’ en het gebruik in overeenstemming is met hetgeen naar regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is. Wat betekent dit nu in de praktijk?

In de praktijk betekent dit voor een beroep op de parodie-exceptie onder andere dat:

  • er sprake moet zijn van een nabootsing, maar er moeten wel duidelijke verschillen zijn met het origineel (er mag immers geen verwarring met het origineel optreden);
  • er aan humor wordt gedaan of de spot wordt gedreven;
  • de parodie niet commercieel schadelijk mag zijn voor het ANP;
  • de belangen van het ANP en de vrijheid van meningsuiting van kapster Ellen in evenwicht zijn.

In dit kader zou de door kapster Ellen geplaatste foto van onze premier met de haarknot mogelijk door een rechter onder de parodie-exceptie kunnen worden geschaard. Deze kwestie is echter niet voor de rechter gekomen en is voor nu afgelopen met een kleine sisser.

Toch is het goed om dit voorval vooral als een waarschuwing te zien voor wat er kan gebeuren als iemand ondoordacht een foto plaatst of doorstuurt op social media. Immers, niet elke foto zal vallen onder de parodie-exceptie, waardoor een inbreuk op iemands auteursrecht(en) snel gemaakt kan zijn!

 

Geschreven in samenwerking met Britt Beumer, student-stagiaire advocatuur Arnold & Siedsma.

Terug